Bilim Defteri » Video

Madde mana testi

admin — Wed, 02 Jun 2010 14:38:13 +0000

Felsefe hakkında bir şeyler geveleme yüzünü aldığım bir dersten ve okuduğu bir kaç kitaptan buluyorum. Çok kafa göz yarabilirim. Sadece aklıma “dualist” yaklaşım ile “property functionalist” yaklaşımın nasıl test edilebileceği hakkında bir yöntem geldi. Bu terimlerin Türkçe karşılıklarını bilmiyorum.

Hatırladığım kadarıyla “property functionalist” yaklaşım, mananın (mind), maddeden (matter) türediğini savunuyordu. Yani hislerimiz falan aslında nöronların etkileşimlerinin bir sonucu.. gibi. “Dualist” yaklaşım ise zaten bilindiği madde ve mananın iki ayrı şey olduğunu savunuyor.

Aklıma gelen test sadece “property functionalist” yaklaşımı değil, belki tüm korkularımızı inançlarımızı da test edebilir. Test şu: Gerçek zamanlı fonksiyonel MRI makinası ile bir duyguyu silebilme testi. Yazının sonundaki videoyu incelerseniz, bazı hastalıklarını beynin nasıl çalıştığını görerek milletin kendi kendine iyileştirebildiğini anlatıyor. Mesela migreni olan bir kişi, migrenin nereleri etkilediğini görerek migren olmamayı öğretebiliyor beynine. İşte bu şekilde belli bir inancı alıp inanamamayı öğretebilir miyiz acaba?

İşte video

Richard Feynman’ın Messenger Dersleri

admin — Thu, 24 Dec 2009 13:10:32 +0000

Physics Forums konularını dolaşırken karşıma çıkan bu proje iki açıdan hoşuma gitti. Birincisi R. Feynman gibi bir üstadın ders anlatışına şahit olmak, diğeri ise projenin beklemediğim bir şekilde Microsoft’un elinden çıkması.

Öncelikle dersler hakkında ufak bir bilgi vereyim: Messenger derslerinin Microsoft ile bir alakası olmadığını öğrendim. Zamanında Hiram Messenger tarafından Cornell Üniversitesi bünyesinde organize edilmeye başlamış ders serileriymiş. Üstad da bu seriye “Bir fizik yasasının karakteri” başlığıyla 1965′de katkıda bulunmuş. Tüm listeye şuradan ulaşabilirsiniz: University and Messenger Lectures (Cornell Üniversitesi).

Bill Gates, zamanında bir yolculukta sıkıntı gidermek için acaba üniversite arşivinde izlenecek ne var diye göz attığı bu ders videolarından çok etkilenmiş. Internet falan filanın artık bu işlere elverişli hale gelmesiyle R. Feynman derslerinin yayın haklarını satın alıp herkese açık hale getirmiş.

Proje sadece videolardan oluşmuyor. Bazı noktalarda fazladan bilgi sunmuşlar. Bazı noktaları daha da açmak için yorumlar falan var. Ayrıca dersi izlerken köşeye not almanız için de olanak sunulmuş.

Siteyi kullanabilmek için Microsoft’un Flash alternatifi Silverlight yüklü olmalı.

Project Tuva

“LHC’ye gelecekten müdahale var mı?” haberleri

admin — Sun, 18 Oct 2009 16:51:10 +0000

Bugün Milliyet’te okuduğum haberle klasik bir basın abartısı ile karşılaştığımı düşündüm. Haberin asıl kaynağı Vatan gazetesiydi. Habere göre New York Times’da çıkan bir habere göre iki ünlü bilim adamı LHC’deki hasarın gelecekten gelen bir müdahaledan kaynaklandığını savunmuşlardı.

Vatan Gazetesi'nin haberi (Kaynak: Gazetevatan.com, Büyük resim için üstüne tıklayın.)

Bu kadarı ile gayet güzel bir bilim kurgu hikayesi ile karşı karşıyayız. Bu hikaye iki ünlü bilim adamı tarafından anlatılabilir. Ama haberde bunun bir makalede yazıldığı belirtiliyordu. Bu konuda ufak bir araştırma yapmak istedim. Bunun nedenini şu karikatürde çok iyi anlayabilirsiniz:

Bilim Haberleri Döngüsü (Kaynak: PhD Comics, Büyük resim için üstüne tıklayın)

Karikatürde özetle bilimsel bir makalede uzak bir ihtimalden bahsederken haber son kullanıcıya yaklaşırken bir anda kıyamet senaryosuna dönüşüyor. Ahmet Yükseltürk’ün blogunda yakın zamanda çıkan görünmezlik pelerini haberlerinin kaynaktan son okuyucuya yansıması gayet güzel irdelenmiş.

Şimdi habere gelelim. Araştırmamı yaparken aynı karikatürdeki gibi, işlerin nasıl bilim kurguya döndüğünü anlamaya çalıştım. Yazıda bahsedilen NYTimes haberine ulaştım. Haberde çok açık bir şekilde olmasa da birilerinin gelecekten gelip deneye müdahale ettiği gibi bir kaç ifade vardı. Ardından yazıların asıl kaynağı olan arXiv makalelerini aradım. LHC ile alakalı 3 makale vardı. LHC’de geleceğin etkilerini aramak başlıklı bu makalede elemanlar parçacıkların kinematiğini açıklayan diferansiyel denklemlerin geleceğe dönük çalışmasının sınır şartlarının o şekilde verilmesinden kaynaklandığını falan anlatmışlar. Yeterli arkaplan bilgim olmadığı için makaleyi eleştiremeyeceğim elbette. Ama anladığım kadarıyla makalede bir kişinin müdahalesinden ziyade sadece kinematiğin gelecek sınırşartlarından dolayı geriye dönük bir etkisi olabileceğinden bahsetmişler. Ardından gelen iki makalede de bu tezlerini açmışlar ve test için bir öneride bulunmuşlar.

Makalelerde, haberlerde bahsedilen dede torun paradoksuna dair bir ibare göremedim. Ama bu paradoks sadece olayı açıklama için geliştirilen bir yönte. Yani illa birinin gelip müdahalede bulunması anlamına gelmiyor. Sadece geçmişteki olayı gelecekteki olayın etkilemesi üzerine gelecekteki olayın tekrar var olup olmaması üzerine.

NYTimes’daki haberin de belirttiği gibi, bu tip bir etkinin olabilmesi için fiziksel yasaların geriye çevrilmesi gerekiyor. Yani zamana bağlı bir denklem düşünün f(t) gibi. Burada f(t₀-t) gibi bir değişiklik yapıldığında fonksiyon t₀ anından t kadar geride ne değer verdiyse aynı değeri vermeli.

Klasik mekanikteki bir çok denklem bu şekildedir. x = gt²‘yi düşünün. Yani serbest düşme denklemi. x(t₀)-x(t) gibi bir yöntemle nesnenin izlediği yolu tersine izleyebilirsiniz. Sanırım kuantum mekaniğinde de bu yöntem işletilebiliyor. Ama bu tip bir yargıyı genelleştirebilmek için daha derin düşünmek gerekiyor. Evrendeki her şey parçacıklardan oluştuğuna göre, bu parçacıkların izlediği yolu gerçi çevirebilmek için parçacıkların toplu hareketini açıklayacak bir iki kurama ihtiyaç var. Bu kuramlar da istatistiksel mekanikte bulunmakta. İstatistiksel mekaniğe göre evrendeki tüm parçacıkların enerjisi entropi denilen bir kavramla açıklanabiliyor. Düzenliliğin bir yansıması olan bu kavram zamanla değişmekte ama bu değişim geri çevrilememekte. Çünkü tüm parçacıkalrın bir sonraki konumu ile bir önceki konumu arasındaki geçiş belli bir olasılık dağılımıyla gerçekleşiyor. Dolayısıyla bir parçacık belli bir olasılık ile herhangi bir başka yerden harekete geçmiş olabiliyor. Dolayısıyla zamanda ileriye yolculuk edilse de, geriye dönüş yapılmak istense, aslında geçmişe değil sadece farklı bir geleceğe gidilir.

Neyse, bu konuda tartışmak güzel olur.

Öte yandan, LHC’deki aksamanın sebebini Brian Cox şu videoda anlatıyor:

Kaynak: TED.

Vatan gazetesinin haberi
PhD Comics karikatürü

Nanoporlar ile su arıtımı

admin — Sat, 08 Aug 2009 16:02:23 +0000

TED.com’da güzel videolar yayınlanıyor. Düzenli takip ediyorum. Bu hafta TED Global 2009 kapsamında yapılan konuşmaların ilk derlemesi yayınlandı, güzel ilham verici videoların birinde ise nanoteknolojinin yakın zamanda gördüğüm realistik ve nanoteknoloji perspektifine uyan bir örneğini izledim.

Michael Pritchard, 15nm genişliğinde porları bulunan bir malzeme ile pis suyu arıtıp içilebilir hale getiren bir filtre sistemi geliştirmiş. Doğrudan uygulaması ise temiz su imkanı olmayan yerlerde hızlı su arıtımı.

Video İngilizce ama yakında TED’in açık çevrim programı ile Türkçe’ye de çevrilecektir.