Astrofizikçi Neil deGrasse Tyson, Reddit üzerinden “Bana İstediğinizi Sorun” başlıklı bir sohbet açmış, her türlü soruya da cevap vermiş. A. Murat Eren de bunu bir güzel Türkçe’ye çevirmiş. Çok güzel olmuş.

Reddit Sohbeti (İngilizce)

A. Murat Eren’in çevirisi.

Yalnız uzaktan takip ettiğim kadarıyla ar-ge’ye en çok değer veren şirkettir IBM. Hatta en çok patent alan şirket ünvanını yıllardır elinde tutmaktadır. Bir bilgisayar firması olarak başladı ama şu anda bilgisayar kısmını yavaş yavaş devreden çıkardı. Yani donanım üretmiyor pek. Onun yerine çok büyük problemler için yazılım çözümleri, belki yirmi sene sonra kullanılacak ya da hiç kullanılmayacak da olsa eldeki teknolojilerin en son sınırlarını gösteren çalışmalar yapmakta. Bir de butik donanımlar üretiyor, her yerde değil ama özel işlerde kullanılabilecek donanımlar, şu anda herkesin bildiği Playstation 3′lerin kalbinde bulunan Cell işlemcisini üretmişti. 9 çekirdekli bir işlemci. Süper bilgisayarlar üretiyor. Yapay zeka, komple metropol çözümleri vs.

IBM deyince aklıma gelen bir büyük buluş, tünelleme tarama mikroskobu. Atomların ilk defa izlenebildiği mikroskop. Yalnız 100. yıl dolayısıyla hazırladıkları üç adet filmi seyredince, şu anda kullandığımız, bir nevi halka mal olan bir çok teknolojinin arkasında IBM’in parmağı olduğunu öğrendim.

Ha bir de CTRL+ALT+DEL tuş kombinasyonunu da IBM bulmuştu

Filmleri şu adresten seyredebilirsiniz: http://www.ibm.com/ibm100/us/en/films/

Zamanında üç boyutlu karmaşık bir sayı nasıl olur diye kafaya takmış olan Willam Rowan Hamilton’ın 1843′te ispatladığı dördeyler (quarternion) üç boyutlu objelerin döndürülmesi hesaplarınnda kullanılabiliyorken, ilk etapta çok kabul görmemiş. Yerini vektör cebirine bırakmış. Yüzelli yıl sonra dördeyler oyun programlamada sıkça kullanılan yapılar haline gelmişler.

Yine bin sekizyüzlu yıllarda bulunmuş başka bir kavram, manifoldlar, Riemann’in diferansiyel geometrinin temellerini attığı Habilitation dersinde ortaya atılmış. Ardından 1912′de Einstein tarafından bir arkadaşı, Marcel Grossman, aracılığıyla fizikte kullanılmış.

Belki de en ilginç anektodlardan birisi öne sürülmesinin üstünden 387 yıl geçtikten sonra ispatlanabilen Kepler konjektürü. Kepler, katı kürelerin en verimli sıkıştırılabileceği düzenin manav düzeni, yani manavın portakalları üst üste dizdiği düzen oldüğunu savunmuş. Bu savın ispatı ise 1998′de yapılmış.

Benzer bir problemle Newton da uğraşmış, en fazla kaç küre birbirini kesmeden birbirine dokunabilir? Problemin bir diğer ismi ‘öpüşme problemi’. İki boyutta bu sayının altı olduğu ispatlanabiliyor Newton, bu sayınin üç boyutta oniki olduğunu düşünüyormuş, ama gerçekten de öyle olduğnun ispatı 1953′de yapılmış.

Tüm bu problemlerin açtığı kapı, ilk modemlerde veri gönderirken kullanılan sıkıştırma algoritmasında kendine yer buluyor. Yani Kepler’in öne sürdüğü ve ardından gelen parlak zekaların ispatladığı bu sav şu anda kullandığımız internetin temel taşlarında kendine yer buluyor.

Topluluk benzer hikayeler için üyelerine sesleniyor.

Kaynak: Nature 475, 166–169 (14 Temmuz 2011)

Fotoğraf: Flickr üzerinde Math daisy.

Turbocharge your writting, Maria Gardiner & Hugh Kearns Nature 475, 129–130 (2011) DOI: 10.1038/nj7354-129a

Tez yazma kısırlığından nasıl çıkılır

• Kendinizi hazır hissetmeden önce yazın — çünkü hiçbir zaman kendinizi hazır hissetmeyebilirsiniz. Yaklaşan teslim tarihinin insanları nasıl sihirli hazır hale getirdiği hayranlık uyandırır.
• Makalenin belirgin hale gelmesini beklemeyin. Fikirlerinizi masaya yatırın, bu şekilde berraklaştırabilirsiniz.
• Atıştırmalık yazın — uzun zaman aralıklarını kollamak yerine kısa, sık patlamalar halinde çalışın. Uzun zaman aralıkları çok nadir gelir, ve geldiklerinde ise çok verimli kullanılmazlar.
• Programınıza yazma için belirli zamanlar ekleyin — yazmayı ihtimallere bırakmayın, çünkü büyük ihtimalle gerçekleşmeyecek.
• Yazmak demek kağıda yeni kelimeler dökmek ya da eski kelimeleri devamlı olarak yeniden yazmak demek. Yazmak asla düzenleme, okuma, referanslama ve biçimlendirme anlamına gelmez ve kesinlikle e-posta yazmak değildir.
• Eğer yazılarınızın yeterli kalitede olmadığı evhamına kapıldığınız için yazı yazmaktan çekiniyorsanız şunu göz öünde bulundurmalısınız ki, güzel yazmak için önce yazmanız gerekir.
• Yazılarınızın miktarını ve kalitesini gerçekten artırmak istiyorsanız danışmanınızdan ve meslektaşlarınızdan geribildirimler alın — acı verebilir ama işe yarayan bir yöntemdir.

İşte bu büyük sorunlardan birisi de temizlik. Videoya göre 2.6 milyar kişi tuvalet ihtiyacını giderecek uygun bir yer bulamamakta. En basit ihtiyaç olan tuvalet, bu ülkelerin bir çok alanında yok. Dolayısıyla insanlar ihtiyaçlarını daha “doğal” yollardan hallediyorlar. Sonuç olarak doğal kaynaklar kirleniyor, salgın hastalıklara gün doğuyor. İşin kötüsü bu kadar kişiye doğrudan bizim kullandığımız tipte tuvaletlerin inşaası, doğal kaynakların tüketilmesini hızlandıracak bir çözüm oluyor. Yani yararından çok zararı var. Gates Vakfı bu probleme yeni tuvalet tasarımları ile çözüm arıyormuş. Toplanan lağım, gübre, yakıt hatta su kaynağı olarak kullanılabilecek bir kaynağa dönüştürülecekmiş. Komik yorumlar alsa da takdir ettim bu girişimi.

Video bağlantısı
Video bağlantısı için Burak Bakay‘a teşekkürler.

Ağzım açık kaldı.

Allen Beyin Bilimi Enstitüsü Beyin Atlası

©Alexander Mustard/Solent (Büyüğü için üstüne tıklayın)

Sağ tarafta Avrasya sol tarafta Amerika var.  Fotoğraf Silfra Kanyonu‘nda bir dalış sırasında çekilmiş.

Kıtaların tektonik levhalar üzerinde sürüklendiği teorisi ilk defa 1912 yılında Alfred Wegener tarafından ortaya atılmış. Yalnız Wegener o yıllarda bu teorisini kanıtlayacak deneysel tasarımı öne sürememiş. Bu teori 1950′lerde kabul görmeye başlamış. Şu anda ise kesin ölçümlerle desteklenmiş durumda.

Fotoğraf Kaynak: the Guardian

Bilimsel ahlaksızlığın gri mecraları

Kapsamın genişliğine ve yöntem zenginliğine rağmen “bilimde hırsızlık” dendiğinde herkesin aklında bir şeyler canlanıyor. Bilimde hırsızlığın nasıl gerçekleştirilebileceğine dair bolca örnek sunan Türk akademisyenlerinin, bu konuda toplumsal bir bilinç oluşmasındaki payları göz ardı edilemez. Bilimde hırsızlığın önü Fikir ve Sanat Eserleri Kanunuyla kesilmiş durumda. Buna rağmen bu eylemin değerlendirilmesi ve neticelendirilmesinde aksaklıklar yaşandığını biliyoruz. Bilimde hırsızlıkları su yüzüne çıkmış insanların siyasetçi, rektör, enstitü müdürü olduğu bir ülkenin yürütme konusunda sıkıntı yaşıyor olması gayet doğal olmalı. Bununla beraber sayıca az da olsa, bilimde hırsızlığın peşini bırakmayan akademisyenlerimizin gerek anonim gerekse malum kimlikleri ile ortaya koydukları çaba genç bilim insanlarına ve bilim ahlakı aktivistlerine cesaret veriyor.

Bu yazı ile, kemikleşmiş denebilecek seviyedeki hırsızlık vakalarına ara verip, bilimde ahlaksızlığın “bilimde hırsızlık” kadar medyatik olmasa da, uzun vadede en az onun kadar tehlikeli olabilecek bir başka boyutuna değinmeyi, dikkatleri biraz da o tarafa çekmeyi deniyorum. Sizlere Türkiye’den de birçok akademisyenin faydalandığı, tam olarak hırsızlık ya da uydurma olmayan yayınlarla gerçekleştirilen bir akademik ahlâksızlık metodunu tanıtmaya gayret edeceğim. En basit hali ile bu metot, vasıfsız akademisyenlerin çeşitli şebekeler yardımı ile başka hiçbir yerde yayınlayamayacakları makalelerini ‘yayınlanmış’ gibi göstererek akademik puan toplamalarına olanak veriyor. Bir diğer deyişle bilim yerinde sayarken, kimi akademisyenler bu yolla mesleklerinde yükseliyorlar.

Devamı…

EK

Ayrıca yazının devamı niteliğinde bir ikinci yazı da detaylı bir olay incelemesi içeriyor. Tekrar tekrar okunmalı:

İmece usûlü bilim cinayeti konferansları

Eylül 2010′da Bilimsel Ahlaksızlığın Gri Mecraları isimli bir yazı yayınladım. Bu yazıda WASET isimli bir organizasyondan yola çıkarak akademinin tespiti zor sorunlarına değindim. Yazı bir miktar gündem yarattı. Önce yazının bir özeti NTV Bilim dergisinde yayınladı. Sonra Sefa Kaplan mevzu üzerine bir takip yazısını Hürriyet Gazetesi’nin sayfalarına taşıdı. Ardından Emrah Göker’in önayak olması ile BirGün Kitap eki içerisinde konu daha geniş bir çerçevede yeniden irdelendi.

Bilimsel Ahlaksızlığın Gri Mecraları, mevzuya yukarıdan aşağı (top-down) bir bakış açısı sunuyordu: Bilimin işleyişi, bu işleyiş içinde bir organizasyon, bu organizasyon altında dergiler, konferanslar.

Bu yazı ise nispeten aşağıdan yukarıya (bottom-up) bir bakış açısı sunma hedefi güdüyor: Bir konferans, bu konferansı organize edenler, onlara yardım edenler, sponsor olup destek verenler, hepimizin bunun bir parçası oluşumuz.

Bazı suçlar vardır, o kadar büyüktürler ki, aslında ortada bir suçlu yoktur. Bilimin bu gün içinde olduğu duruma ister tepeden aşağı, ister aşağıdan yukarı bakın fark etmeyecek: Bilime karşı işlenen suç o kadar büyük ki, neredeyse bir suçlu yok. Bu kadar büyük suçlar için bir ya da birkaç kişinin ismini öne atıp onları suçlamayı, kavga dövüş çıkarmayı, çözüme hiçbir katkısı olmayan, iki yüzlü bir davranış olarak görüyorum. Nasıl ki ikinci dünya savaşında yaşananlar için yalnızca Adolf Hitler’i ya da yalnızca Nazileri ya da yalnızca Almanları suçlamak ırkçılığın ve ayrımcılığın sonuçlarından alınacak dersi tamamen kaçırmaya sebep oluyorsa, bu problemleri irdelerken de isimlere yoğunlaşmak benzer bir isabetsizliğe yol açıyor bence.

Devamı…

Buyrun: NASA Extreme Planet Makeover

Bu da benim gezegenim

Büyük resim için üstüne tıklayınız

The Dada Engine ile yapılmış değişik şeyler var. Mesela şu sayfa her yüklendiğinde postmodern bir makale üretiyor. Savunduğu tez, kurgu herşey yalan yanlış olsa da, tek tutarlı yönü grameri.

Asıl bahsetmek istediğim ise bu motor kullanılarak bu motorun yaratıcısının oluşturduğu bir makale ile yapılmış güzel bir sosyal deney. Şu anda NewYork Üniversitesi’nde profesörlük yapmakta olan Alan Sokal, 1996 yılında The Dada Engine kullanarak politika ve doğal bilimler hakkında bir makale üretmiş. Ardından ürettiği bu makaleyi Social Text isimli bilimsel bir dergiye yayınlanmak üzere yollamış, ve makale yayınlanmış.

Evet, hiç bir anlamı olmayan, yalan yanlış bir makale yayınlanmış. Ardından Alan Sokal, kendini belli etmiş tabii ki. Ve makale geri çekilmiş. Makaleye Sokal’ın sitesinden ulaşabilirsiniz. Hırvatça’ya bile çevrilmiş

Sokal, sonradan yazdığı bir yazıda deneyi eğlenmek için yaptığını ama niyetinin ciddi olduğunu belirtiyor. Makalesinin içerdiği ağır teknik terimlerin bir uzmana danışılmadan yayınlanması sebebiyle Social Text’in böyle bir hataya düştüğünü savunuyor. Amacı sosyal bilimleri yermekten ziyade, bilimsel yayıncılığın kalitesini sorgulamak. Aslında bir bakıma Sokal’ın kimliğine güvenmiş dergi. Sonuçta koskoca bir fizik profesörü dalga geçmek için makale yayınlamaz. Ama yine de Sokal, makaledeki fiziksel terimlerin bir bilene gösterilmesinin gerekliliğini savunmuş.

Aynı şey sanırım benim için de geçerli. Ödev, kuiz vb. şeyler okurken öğrencinin ne yapmaya çalıştığını iyi anlamam gerekiyor. Özellikle Klasik Mekanik gibi bir dersin ödevlerini okumak çok zor. Bir çok çözüm yöntemi var, ve bir çok zeki öğrenci var. Ben kendim cevap anahtarı hazırlasam bile benimkine uymuyorlar çoğu zaman. Haliyle öğrencinin ne yapmaya çalıştığını anlamam gerekiyor.

Düşündüm de, millet sadece Google AdWords ile para kazanabilmek için Singapur’a falan parayla makale yazdırıp site kuruyor. The Dada Engine ile bu iş yapılamaz mı acaba?

Ayrıca eklemek gerkiyor, Cemal hoca da rastgele fizik konusu üreten bir sayfa hazırlamış: http://linux1.fen.bilkent.edu.tr/~yalabik/cgi-bin/res_title

NOT: Düzeltme için Arman Bey’e teşekkürler.

EKLEME: Orhan Bey de sitesinde benzer çalışmalarını sunuyor: verbalduty.tumblr.com