Özgür irade sorgulanıyor, ama bu sefer biyolojik bulgularla

Eylül 2nd, 2011 • Yorum yapılmamış Felsefe
Etiketler: fMRI, özgür irade

Önceki yazılardan birinde fMRI makinalarıyla beynin işleyişinin izlenebildiğini belirtmiştim. Nature’da bu hafta yayınlanan bir yazıya göre nörobiyologlar bu makinayı kullanarak felsefenin temel konularından birisini, özgür iradeyi masaya yatırmışlar.

Yapılan deney şu şekilde: deneğe bir dizi harf gösteriliyor. Denekten ihtiyaç hissettiği an sağ ya da sol düğmeye basması, düğmeye basarken de gördüğü harfi hatırlaması isteniyor. Bulgulara göre denekler beyin “bas” emri verdikten bir süre sonra düğmeye basıyor, hatta beynin düğmeye basmaya niyetlenmesi ile basması arasinda dört saniye kadar bir süre geçiyor. Yani aslında bize anlık gibi gelen bir karar, beyinde çok önceden alınmış bir karar.

Elbette sadece bu deney felsefi argümanı çürütebilecek nitelikte değil. Hatta bir çok filozof deneyin hiçbir şeyi değiştirmediğini savunuyor.

Bir çok araştırma merkezi benzer deneyler tasarlayıp beynin karar alma mekanizmasını inceliyorlar.

Daha fazla bilgi için:
Nature podcast
Taking aim at free will

“Beyin istatistik bir motordur”

Eylül 13th, 2010 • Yorum yapılmamış Çeviriler, Felsefe, Genel, Video
Etiketler: Adam Kepecs, BigThink, nörobilim

Değişik alanlarda uzmanların görüşlerinin sorulduğu BigThink‘de yayınlanan bir video ile karşılaştım. Nörobilim uzmanı Adam Kepecs, beynin işleyişinin matematiksel modelinin istatistik kurallarına uyduğunu söylüyor. Videonun transkriptini çeviriyorum:

Soru: Neden istatistik nörobilim alanında önemli bir yere sahiptir?

Adam Kepecs: Beşyüz yıl öncesinde Galileo doğanın kitabı matematik diliyle yazılmıştır demişti ve bu fizik alanı için doğru çıktı. Fiziksel olayları açıklamak için çok güçlü bir yöntem olmasına rağmen, gariptir, matematiğin biyolojik olayları açıklamada o kadar da güçlü bir araç olmamasını kimse tam olarak anlamıyor. Aslında, şu anda elimizde biyolojik olayları genel olarak modelleyebilen bir çok matematiksel araç bulunmakta, ama başarısız olduğumuz nokta evrensel bir dil bulmak ve bence beynin istatistik bir motor olarak çalıştığını savunan araştırmamız, beynin dilinin istatistik olduğunu gösteren bir yığın kanıta eklenebilir. Sebeplere bağlı olarak giden mantıksal bir motor değil, bulgulara dayanan istatistik bir motor ve eğer düşünürseniz, ayaklarımız Newton’un yasalarını bize açıklayamaz ama yine de bu yasalara uyarlar; bunun gibi beyin de size istatistik yasalarını açıklayamıyor olabilir ama yine de o yasalara uyuyor.

Soru: Eğer beyin istatistiğe indirgenebiliyorsa, bilgisayarlar tarafından kopyalanabilir mi?

A.K.: Beynin bilgisayarlar tarafından simule edilememesi için herhangi bir kuramsal sebep olduğuna inanmıyorum. Problem şu ki, beyinde 100 milyar adet sinir hücresi var, sadece neokorteksi (beynin dış tabakası) alırsanız belki daha azdır, ve biz bunların birbirlerine nasıl bağlandığını anlamıyoruz. Mimarisinin püf noktalarını bilmiyoruz ve neyin simulasyon için anlamlı olduğuna karar veremiyoruz. Ama anladığımız şey şu, küçük ölçekte simulasyon için eklenebilecek bir şey yok, yani küçük ölçekte “beyni simule edebilir misiniz?” yerine “beynin belli bir işlevini simule edebilir misiniz?” sorusunu sorarsanız, beynin nasıl çalıştığını hesaplamada daha iyiye gidiyoruz diyebilirim.

Kayıt 20 Ağustos 2010

Röportaj: Max Miller

Kepecs’in laboratuvar sayfasına buradan ulaşabilirsiniz. Doktora sonrası araştırmacı da arıyorlarmış, ne kadar güncel bir ilan bilemiyorum ama. Aşağıda da video var.

Madde mana testi

Haziran 2nd, 2010 • 2 yorum yapılmış Felsefe, Genel, Video

Felsefe hakkında bir şeyler geveleme yüzünü aldığım bir dersten ve okuduğu bir kaç kitaptan buluyorum. Çok kafa göz yarabilirim. Sadece aklıma “dualist” yaklaşım ile “property functionalist” yaklaşımın nasıl test edilebileceği hakkında bir yöntem geldi. Bu terimlerin Türkçe karşılıklarını bilmiyorum.

Hatırladığım kadarıyla “property functionalist” yaklaşım, mananın (mind), maddeden (matter) türediğini savunuyordu. Yani hislerimiz falan aslında nöronların etkileşimlerinin bir sonucu.. gibi. “Dualist” yaklaşım ise zaten bilindiği madde ve mananın iki ayrı şey olduğunu savunuyor.

Aklıma gelen test sadece “property functionalist” yaklaşımı değil, belki tüm korkularımızı inançlarımızı da test edebilir. Test şu: Gerçek zamanlı fonksiyonel MRI makinası ile bir duyguyu silebilme testi. Yazının sonundaki videoyu incelerseniz, bazı hastalıklarını beynin nasıl çalıştığını görerek milletin kendi kendine iyileştirebildiğini anlatıyor. Mesela migreni olan bir kişi, migrenin nereleri etkilediğini görerek migren olmamayı öğretebiliyor beynine. İşte bu şekilde belli bir inancı alıp inanamamayı öğretebilir miyiz acaba?

İşte video