Değeri bilinmeyen matematik
Eylül 2, 2011 • Bilim Tarihi, Genel
Britanya Matematik Tarihi Topluluğu (varlığını ben de bu makale sayesinde öğrendim), zamanında sırf zevk ve merak için kurcalanmış, ispatları yapılmış ama uygulamaya bazen asırlar sonra aktarılmış yedi matematik aracını Nature’da yayınlanan bir editoryal ile sıralamış.
Zamanında üç boyutlu karmaşık bir sayı nasıl olur diye kafaya takmış olan Willam Rowan Hamilton’ın 1843′te ispatladığı dördeyler (quarternion) üç boyutlu objelerin döndürülmesi hesaplarınnda kullanılabiliyorken, ilk etapta çok kabul görmemiş. Yerini vektör cebirine bırakmış. Yüzelli yıl sonra dördeyler oyun programlamada sıkça kullanılan yapılar haline gelmişler.
Yine bin sekizyüzlu yıllarda bulunmuş başka bir kavram, manifoldlar, Riemann’in diferansiyel geometrinin temellerini attığı Habilitation dersinde ortaya atılmış. Ardından 1912′de Einstein tarafından bir arkadaşı, Marcel Grossman, aracılığıyla fizikte kullanılmış.
Belki de en ilginç anektodlardan birisi öne sürülmesinin üstünden 387 yıl geçtikten sonra ispatlanabilen Kepler konjektürü. Kepler, katı kürelerin en verimli sıkıştırılabileceği düzenin manav düzeni, yani manavın portakalları üst üste dizdiği düzen oldüğunu savunmuş. Bu savın ispatı ise 1998′de yapılmış.
Benzer bir problemle Newton da uğraşmış, en fazla kaç küre birbirini kesmeden birbirine dokunabilir? Problemin bir diğer ismi ‘öpüşme problemi’. İki boyutta bu sayının altı olduğu ispatlanabiliyor Newton, bu sayınin üç boyutta oniki olduğunu düşünüyormuş, ama gerçekten de öyle olduğnun ispatı 1953′de yapılmış.
Tüm bu problemlerin açtığı kapı, ilk modemlerde veri gönderirken kullanılan sıkıştırma algoritmasında kendine yer buluyor. Yani Kepler’in öne sürdüğü ve ardından gelen parlak zekaların ispatladığı bu sav şu anda kullandığımız internetin temel taşlarında kendine yer buluyor.
Topluluk benzer hikayeler için üyelerine sesleniyor.
Kaynak: Nature 475, 166–169 (14 Temmuz 2011)
Fotoğraf: Flickr üzerinde Math daisy.
benim aradığım aslında bu değil